Nieuwe perspectieven op groei, risicos en de schatting van een zombillion

De term ‘zombillion’ is de laatste tijd steeds vaker in de financiële wereld te horen, vaak als een waarschuwing. Het verwijst naar een economisch scenario waarin een aanzienlijk deel van de bedrijven in staat zijn om te blijven functioneren, ondanks dat ze eigenlijk failliet zouden moeten gaan. Dit wordt mogelijk gemaakt door extreem lage rentevoeten en voortdurende overheidssteun, waardoor bedrijven met een zwakke financiële positie kunstmatig in leven worden gehouden. Deze situatie creëert een instabiele economische omgeving, omdat deze ‘zombiebedrijven’ de groei belemmeren en de efficiëntie van de markt verminderen.

De opkomst van deze zombiefirma's is geen recent fenomeen, maar is versneld na de financiële crisis van 2008 en de COVID-19 pandemie. Centrale banken over de hele wereld hebben reactieve maatregelen genomen om de economie te stimuleren, waaronder het verlagen van de rentevoeten tot historisch lage niveaus en het implementeren van kwantitatieve versoepeling. Hoewel deze maatregelen bedoeld waren om een grotere economische ineenstorting te voorkomen, hebben ze onbedoeld een omgeving gecreëerd waarin bedrijven met een zwakke financiële positie kunnen overleven en zelfs uitbreiden.

De Oorsprong en Evolutie van Zombiefirma’s

Het concept van zombiefirma’s is niet nieuw. Al in de jaren 80 werden dergelijke bedrijven geïdentificeerd in Japan, na de burst van de vastgoedbubbel. Deze bedrijven, vaak zwaar afhankelijk van leningen, bleven opereren, gedreven door goedkope kredieten en de wens van banken om wanbetalingen te vermijden. Japan’s ‘verloren decennium’ werd gedeeltelijk gekenmerkt door een overvloed aan deze inefficiënte bedrijven die middelen wegnamen van meer productieve ondernemingen. Het is essentieel om te begrijpen dat het probleem niet zozeer de bedrijven zelf zijn, maar eerder de marktcondities die hun voortbestaan mogelijk maken. Een gezonde markt zou deze bedrijven moeten laten verdwijnen, waardoor ruimte ontstaat voor innovatie en efficiëntie.

De Rol van Lage Rente en Overheidssteun

De huidige situatie is in veel opzichten vergelijkbaar met die in Japan, maar op een veel grotere schaal. De ultra-lage rentevoeten, die in veel landen al meer dan een decennium aanhouden, hebben de kosten van lenen drastisch verlaagd. Dit stelt zombiefirma’s in staat om hun schulden te herfinancieren en te blijven opereren, zelfs als hun kasstromen onvoldoende zijn om hun schulden af te betalen. De overheidssteunprogramma’s, die werden geïntroduceerd als reactie op de COVID-19 pandemie, hebben dit effect verder versterkt. Deze programma’s, zoals loonsubsidies en leninggaranties, hebben voorkomen dat veel bedrijven failliet gingen, maar hebben ook de eliminatie van inefficiënte bedrijven vertraagd.

Regio	Geschatte Percentage Zombiefirma's (2023)	Belangrijkste Factoren
Eurozone	10-15%	Lage rentevoeten, overheidssteunprogramma's, banken die terughoudend zijn om leningen te schrijven
Verenigde Staten	8-12%	Lage rentevoeten, federale steunpakketten, flexibele faillissementswetgeving
Japan	15-20%	Langdurig lage rentevoeten, culturele afkeer van faillissementen, sterke bankrelaties

De tabel hierboven geeft een indicatie van het percentage zombiefirma’s in verschillende economieën. Het is belangrijk op te merken dat deze cijfers schattingen zijn en dat de definities van een ‘zombiefirma’ kunnen variëren. Desalniettemin geeft de tabel een duidelijk beeld van de omvang van het probleem.

De Impact op de Economische Groei

De aanwezigheid van zombiefirma’s heeft een aanzienlijke negatieve impact op de economische groei. Ten eerste concurreren deze bedrijven met gezondere bedrijven om middelen, zoals kapitaal en arbeid. Dit leidt tot een vermindering van de productiviteit en innovatie. Ten tweede belemmeren zombiefirma’s de allocatie van kapitaal naar meer productieve sectoren. Kapitaal dat in zombiefirma’s is vastgelegd, kan niet worden gebruikt om nieuwe bedrijven te financieren of om bestaande bedrijven te laten groeien. Dit remt de economische groei en verlaagt de potentiële welvaart. Het is een vorm van economische stagnatie, waarbij middelen worden vastgehouden in bedrijven die niet in staat zijn om een rendement op investering te genereren.

Zombiefirma's en Productiviteitsgroei

De relatie tussen zombiefirma’s en productiviteitsgroei is complex en multidimensionaal. Onderzoek toont aan dat een toenemend aandeel zombiefirma's de productiviteitsgroei remt. Dit komt doordat deze bedrijven vaak minder investeren in onderzoek en ontwikkeling, minder innovatief zijn en minder efficiënt opereren. Ze houden ook gezondere bedrijven tegen, waardoor de algehele productiviteit van de economie daalt. Het is een vicieuze cirkel; de aanwezigheid van zombiefirma’s vermindert de productiviteitsgroei, wat op zijn beurt de economische groei remt en de aantrekkelijkheid van investeringen vermindert.

• Verminderde investeringen in onderzoek en ontwikkeling.
• Lagere productiviteitsgroei.
• Belemmering van innovatie.
• Inefficiënte allocatie van kapitaal.

De bovenstaande punten vatten de belangrijkste manieren samen waarop zombiefirma's de economische groei negatief beïnvloeden. Het is een complex probleem dat een veelzijdige aanpak vereist.

De Risico's voor het Financiële Stelsel

De opkomst van zombiefirma’s brengt ook aanzienlijke risico’s met zich mee voor het financiële stelsel. Ten eerste zijn banken en andere financiële instellingen blootgesteld aan het risico van wanbetalingen als zombiefirma’s uiteindelijk failliet gaan. Hoewel banken de afgelopen jaren strengere kapitaaleisen hebben moeten naleven, blijven ze kwetsbaar voor grote verliezen als een aanzienlijk aantal zombiefirma’s ineenstort. Ten tweede kan de aanwezigheid van zombiefirma’s de stabiliteit van de financiële markten ondermijnen. De onzekerheid over de financiële positie van deze bedrijven kan leiden tot een vermindering van het vertrouwen van beleggers en tot een toename van de volatiliteit.

Systemische Risico's en de Rol van Regulering

De systemische risico’s die verbonden zijn aan zombiefirma's zijn een belangrijke zorg voor toezichthouders. Het is cruciaal dat de regulering van het financiële stelsel wordt versterkt om deze risico's te mitigeren. Dit omvat het verbeteren van de kapitaaltoezicht ratio's van banken, het uitvoeren van stresstests om de veerkracht van het financiële stelsel te beoordelen en het implementeren van macroprudentiële maatregelen om de opbouw van financiële kwetsbaarheden te voorkomen. Een proactieve en doordachte aanpak is essentieel om een financiële crisis te voorkomen.

1. Versterk kapitaaltoezicht ratio's van banken.
2. Voer stresstests uit.
3. Implementeer macroprudentiële maatregelen.
4. Verbeter de transparantie van de financiële positie van bedrijven.

De bovenstaande stappen zijn essentieel om de systemische risico's die verbonden zijn aan zombiefirma's te beheersen en de stabiliteit van het financiële stelsel te waarborgen.

De Geografische Spreiding van Zombiefirma’s

De aanwezigheid van zombiefirma’s is niet gelijkmatig verdeeld over de wereld. Zoals eerder vermeld, is Japan al lange tijd geconfronteerd met een hoog percentage zombiefirma’s, als gevolg van de langdurige periode van lage rentevoeten en de culturele afkeer van faillissementen. In Europa is het probleem vooral acuut in landen met een zwakke banksector en een hoge schuldenlast, zoals Italië en Griekenland. De Verenigde Staten hebben ook een aanzienlijk aantal zombiefirma’s, vooral in sectoren die zwaar zijn getroffen door structurele veranderingen, zoals de detailhandel en de olie- en gasindustrie.

De Toekomstperspectieven: Scenario’s en Mogelijke Oplossingen

De toekomst van zombiefirma’s is onzeker en hangt af van een aantal factoren, waaronder het rentebeleid van centrale banken, de economische groei en de regelgeving. Als de rentevoeten stijgen, zullen zombiefirma’s het moeilijker krijgen om hun schulden te herfinancieren en zullen ze waarschijnlijk failliet gaan. Dit kan leiden tot een golf van faillissementen en tot een tijdelijke economische vertraging. Aan de andere kant, als de rentevoeten laag blijven, kunnen zombiefirma’s blijven opereren, maar zullen ze de economische groei blijven belemmeren en het risico op een financiële crisis vergroten. Een mogelijke oplossing is het implementeren van een meer selectief beleid, waarbij overheidssteun alleen wordt verleend aan bedrijven die levensvatbaar zijn en een potentieel hebben om te groeien.

Een andere benadering is het bevorderen van structurele hervormingen die de concurrentie vergroten en de productiviteit verbeteren. Dit omvat het verminderen van de bureaucratie, het versoepelen van de arbeidsmarkt en het investeren in onderwijs en innovatie. De uitdaging is om een balans te vinden tussen het voorkomen van een plotselinge economische ineenstorting en het creëren van een duurzame economische groei. Het is van cruciaal belang om te beseffen dat het handhaven van zombiefirma's op de lange termijn de economie meer schade toebrengt dan de korte termijn pijn van faillissementen. Het is een kwestie van het kiezen van de minst slechte optie, wat vaak betekent dat moeilijke beslissingen moeten worden genomen.